Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, kelime anlamı itibarıyla uzlaşma ve barış sağlama anlamına gelir. Tarihsel kökenine baktığımızda, bu kavramın ilk kez "sulh" anlamında İslam hukukunda kullanıldığı görülmektedir. Afrika, Çin ve İslam medeniyetlerinde uzun yıllar boyunca kullanılan bu yöntem, modern anlamda hukuk disiplinine ilk kez Amerikan hukuk sistemi içerisinde dahil edilmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri’nde arabuluculuk, özellikle 1960’lı yıllarda sivil haklar hareketi ve toplumsal uyuşmazlıkların çözümüne alternatif yollar aranması sürecinde gelişmiş; 1980’li yıllardan itibaren ise mahkemeler dışı bir çözüm yöntemi olarak kurumsallaşmıştır.

Türkiye’de arabuluculuk kurumu, 2013 yılında ihtiyari (gönüllü) arabuluculuk şeklinde uygulanmaya başlanmış; 2018 yılı itibarıyla ise bazı hukuk uyuşmazlıklarında dava şartı olarak zorunlu arabuluculuk sistemi getirilmiştir.

Arabuluculuk, uzlaşmaya dayalı alternatif çözüm yöntemlerinden biridir. Bu kurumun kurulmasındaki temel amaç, tarafların uzun ve yıpratıcı mahkeme sürecine girmeksizin anlaşarak uyuşmazlığı çözmelerini sağlamak ve bu sayede yargı sisteminin üzerindeki iş yükünü hafifletmektir. Böylece hem taraflar açısından zaman ve maliyet tasarrufu sağlanmakta hem de mahkemelerin etkinliği artırılmaktadır.

Arabuluculuk kurumu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun temel ilkelerinden biri olan tasarruf ilkesi çerçevesinde, tarafların uyuşmazlık üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilmelerine imkân tanıyarak hukuk sistemine önemli bir katkı sunmaktadır.

Arabuluculuk Türleri

Arabuluculuk, temel olarak ikiye ayrılmaktadır: zorunlu arabuluculuk ve ihtiyari arabuluculuk.

Zorunlu Arabuluculuk

Zorunlu arabuluculuk, belirli türdeki uyuşmazlıklarda mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuğa başvurulmasının dava şartı olarak kabul edildiği bir sistemdir. Bu kapsamda, taraflar arabulucuya başvurmadan dava açarlarsa, dava, usulden reddedilir. Özellikle iş hukuku (örneğin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, ücret alacakları vb.) ve ticaret hukuku alanlarında yer alan bazı uyuşmazlıklar zorunlu arabuluculuk kapsamında değerlendirilir.

İhtiyari Arabuluculuk

İhtiyari arabuluculukta ise taraflar, herhangi bir zorunluluk olmaksızın, yalnızca kendi iradeleriyle arabulucuya başvurarak uyuşmazlıklarını çözmeyi tercih ederler. Bu yöntem, özellikle tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanabilir. Bu kapsama giren konular arasında borç ilişkileri, sözleşme uyuşmazlıkları, alacak-verecek meseleleri gibi birçok husus yer almaktadır.

3.Arabuluculuk başvuru

Arabuluculuk süreci, taraflardan birinin arabuluculuğa başvuruda bulunmasıyla başlar ve arabulucu tarafından düzenlenen son tutanak ile sona erer.

Başvuru sonrasında, taraflara ait iletişim bilgileri arabulucuya iletilir. Bu bilgilerin alınmasının ardından, arabulucu, taraflara sürece ilişkin temel bilgileri içeren bir bilgilendirme metni gönderir. Bu aşamada arabulucu ile taraflar arasında bir arabuluculuk sözleşmesi yapılır. Bu sözleşme yazılı olabileceği gibi, tarafların rızasına dayalı olarak sözlü şekilde de kurulabilir.

Hazırlık aşamasının tamamlanmasının ardından, tarafların her ikisine de uygun bir görüşme yeri ve zamanı belirlenir. Eğer taraflar, ilk toplantının yapılacağı tarih ve yer konusunda anlaşmaya varamazlarsa, bu hususlar arabulucu tarafından belirlenir. Belirlenen gün ve saatte taraflar, arabulucu eşliğinde bir araya gelir ve uyuşmazlık konusuna dair görüşlerini ifade ederek müzakerelere başlarlar.

Yürütülen görüşmeler sonucunda:

• Tarafların uzlaşmaya varması,

• Arabulucunun tarafların artık uzlaşamayacağına kanaat getirmesi,

• Ya da tarafların, uzlaşmanın mümkün olmadığı yönünde mutabakata varması halinde süreç sona ermiş sayılır.

Her durumda arabulucu, sürecin sonucuna ilişkin son tutanağı hazırlar ve taraflarla birlikte imzalar.

Süreç sonunda, eğer taraflar arasında uzlaşma sağlanmışsa, bu anlaşmanın icra edilebilirliğini sağlamak için yetkili sulh hukuk mahkemesine başvurularak icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. Bu başvuru, genellikle arabulucunun görev yaptığı yerin bağlı bulunduğu sulh hukuk mahkemesine yapılır.

Arabuluculuk Başvuru Formu

Arabuluculuk sürecine başvurulurken arabuluculuk bürosu tarafından başvurucuya sunulan ve doldurulması istenen resmi belgelerdir. Bu formlarda genellikle aşağıdaki bilgilere yer verilir:

• Başvurucunun T.C. kimlik numarası, adı ve soyadı, ikamet adresi, telefon numarası gibi temel iletişim bilgileri,

• Varsa başvurucuyu temsil eden vekilin adı soyadı, baro sicil numarası ve iletişim bilgileri,

• Karşı tarafın kimliğine ilişkin bilgiler: gerçek kişiler için T.C. kimlik numarası ve ad-soyad; tüzel kişiler için ise ünvan, adres ve iletişim bilgileri,

• Uyuşmazlığın konusunu özetleyen yazılı açıklama,

• Arabuluculuk görüşmelerinde ele alınacak konu başlıkları (örneğin: ücret alacakları, maddi-manevi tazminat talepleri, cezai şart bedelleri vb.).

Başvuru formlarında talep edilen bilgiler, uyuşmazlığın türüne ya da başvurunun yapıldığı arabuluculuk bürosunun uygulamalarına göre kısmen farklılık gösterebilir.

Öte yandan, UYAP Vatandaş Portalı üzerinden yapılan arabuluculuk başvurularında da benzer şekilde taraflara ait kimlik ve iletişim bilgileri sisteme girilmektedir. Ayrıca, uyuşmazlığın içeriğine ilişkin ayrıntılı açıklamalar ile birlikte uyuşmazlıkla bağlantılı bilgi ve belgelerin de sisteme yüklenmesi mümkündür.

Sonuç

Arabuluculuk, modern hukuk sistemlerinde giderek daha fazla önem kazanan, hızlı, ekonomik ve taraf odaklı bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Hem ihtiyari hem de zorunlu türleriyle, taraflara mahkeme sürecine alternatif bir çözüm yolu sunmakta; yargı mercilerinin iş yükünü azaltarak adalet hizmetlerinin daha etkin yürütülmesine katkı sağlamaktadır.

Türkiye’de arabuluculuk sisteminin yerleşmesiyle birlikte, pek çok özel hukuk uyuşmazlığı dava yoluna gerek kalmaksızın çözülebilmekte, taraflar arasında barışçıl ve kalıcı çözümler üretilebilmektedir. Bu yönüyle arabuluculuk, sadece bireylerin değil, tüm hukuk sisteminin lehine işleyen yapıcı bir kurum olarak değerlendirilmektedir.

#arabuluculuk, #zorunluarabuluculuk, #ihtiyariarabuluculuk, #hukukiçözüm, #davaşartı, #uzlaşma, #mahkemedışıçözüm, #hukuk, #arabulucubaşvuru, #arabuluculuksüreci, #arabuluculuknedir, #arabuluculukbaşvuruformu, #alternatifuyuşmazlıkçözümü, #arabuluculuk2025, #hukukdanışmanlığı, #avukatgözüylearabuluculuk