Sosyal Medyada Başkasının İçeriğini Paylaşmak Ne Zaman İhlal Sayılır?

1. Giriş

Telif hakkı, eser sahibine o eseri kullanma, başkalarına kullandırma hakkı veren bir mülkiyet hakkıdır. Sosyal medyada bir içerik paylaşıldığında genellikle o eserin “çoğaltma” ve “yayma” hakkı devreye girer. Yukarıda bahsedilen “paylaşım” eylemi, çoğunlukla eserin farklı bir platformda yeniden yayımlanması anlamına geldiği için FSEK kapsamında çoğaltma/yayma hakkını kullanmak demektir. Dolayısıyla sahibi tarafından izin verilmediği sürece paylaşılan herhangi bir içerik telif hakkı ihlali teşkil eder. 

Özetle, izinsiz içerik paylaşımı FSEK’in 21, 24 ve 25. maddelerinde düzenlenen çoğaltma ve yayma haklarına tecavüz anlamına gelir. Özellikle dijital ortamda “paylaşmak” kavramı, içeriğin kopyalanıp farklı bir kullanıcıya/ortama sunulmasıyla eser sahibinin ekonomik ve manevi haklarına zarar verebilir. Ayrıca sosyal medyanın kendi doğası gereği, bir paylaşım nesnelere hızla erişim sağlar; bu nedenle eserin sahibi açıkça izin vermedikçe bu eylemler hukuken ihlal sayılır.

Sosyal medyada başkasının paylaştığı içeriği izinsiz olarak bir başka hesapta paylaşmak, eserin çoğaltılması/yayılması olarak değerlendirilir ve sahibinin mali ile manevi haklarının ihlaline neden olabilir. Yukarıdaki örnekte kırmızı telif sembolü, başkasına ait fikri ürüne izinsiz müdahaleyi simgeler.

1.1. Fikri ve Sinaî Haklar Kapsamında Paylaşım

5846 sayılı Kanun’un kapsamına giren eserler (müzik, video, fotoğraf, metin vb.) üzerinde mali ve manevi haklar eser sahibine aittir. İhlalin somut örneği şu şekilde verilebilir: Bir Twitter kullanıcısı bir başkasının tweet’ini kopyalayıp paylaşırsa, eserin ücreti ödenmeden çoğaltılıp dağıtılmış demektir. Yukarıda atıf yapılan çalışmada da belirtildiği gibi, sosyal medyada yapılan her türlü izinsiz paylaşım (retweet, repost, story, copy-paste vb.) eserin sahibi izin vermedikçe mali ve manevi hakların ihlali sayılır. 

Başka bir ifadeyle, sosyal medya paylaşımı temelde “yayınlama” veya “ortama alma” eylemi olduğundan, araya internet girmesi bu durumu değiştirmez. Özellikle FSEK 25 uyarınca “umuma iletim” hakkı gibi kavramlar dijital ortam için de geçerli görülmektedir. Eş zamanlı olarak tüm takipçilere ulaşan yayınlar telif hakkına tabi etkinliklerdir.

1.2. Hak İstisnaları ve Alıntı Hakkı

Türk hukukunda doğrudan bir adil kullanım düzenlemesi yer almasa da Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki iktibas yani alıntı serbestisi bu ihtiyacı karşılamaya çalışır. Uluslararası davalar dijital çağda telif haklarının sınırlarını çizerken Türk mahkemeleri için de yol gösterici niteliktedir. 

Svensson Kararı Detayları ve Türk Hukukuna Etkisi

İsveçli gazetecilerin internet sitelerinde yayımlanan makalelerine Retriever Sverige isimli bir şirket kendi platformu üzerinden köprüler yani linkler sağlamıştır. Gazeteciler telif hakkı ihlali iddiasıyla dava açmış ancak Avrupa Birliği Adalet Divanı link vermeyi hukuka uygun bulmuştur.

Divan internette halihazırda herkese açık olan bir içeriğe link verilmesinin yeni bir kitleye ulaşmadığına hükmetmiştir. Eser sahibi içeriği ilk yüklediğinde tüm internet kullanıcılarını hedeflemiş sayılmaktadır.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu madde 25 uyarınca umuma iletim hakkı eser sahibine aittir. Türk mahkemeleri bir içeriğe yönlendirme linki verilmesini eserin sunucusuna müdahale edilmediği için çoğaltma veya yeni bir umuma iletim olarak görmemektedir. Ancak link verilen sitenin içeriği kaldırması durumunda linkin de işlevsiz kalması bu yaklaşımı destekler.

GS Media Kararı Detayları ve Türk Hukukuna Etkisi

Bir internet sitesi henüz resmi olarak yayımlanmamış ve sızdırılmış olan Playboy fotoğraflarının bulunduğu başka bir kaynağa ait linkleri paylaşmıştır. Eser sahibi fotoğrafların ilk kez yayımlanmasına izin vermediği için dava açılmıştır.

Mahkeme link veren kişinin ticari bir amaç güdüp gütmediğine ve içeriğin yasa dışı olduğunu bilip bilmediğine bakmıştır. Ticari amaç varsa kişinin içeriğin yasal olup olmadığını kontrol etme yükümlülüğü olduğu kabul edilmiştir.

Türk yargı pratiğinde iyi niyet kuralları ve haksız fiil sorumluluğu devreye her zaman girer. Eğer bir Türk internet sitesi yasa dışı olarak sızdırılmış bir içeriğe ticari kazanç amacıyla link sağlıyorsa ve bu durumdan haberdar olması bekleniyorsa telif ihlaline iştirakten sorumlu tutulabilir.

Perfect 10 v Google Davası Detayları ve Türk Hukukuna Etkisi

Bir yetişkin dergisi olan Perfect 10 kendisine ait telifli fotoğrafların Google görsel arama sonuçlarında küçük resim olarak gösterilmesi ve çerçeveleme yöntemiyle ekrana getirilmesi nedeniyle dava açmıştır.

Amerikan mahkemesi Google sunucularında fotoğrafların asıllarının depolanmadığını sadece kullanıcının bilgisayarını asıl kaynağa yönlendirdiğini tespit etmiştir. İçeriğin fiziksel olarak hangi sunucuda barındığı tespiti telif ihlalinin sınırını çizmiştir.

Türk hukukunda bir web sitesinin kodlar aracılığıyla başka sunucudaki videoyu veya resmi kendi sitesinde gömmeli olarak oynatması çoğaltma hakkının ihlali sayılmaz. Çünkü dijital veri kopyalanmamış sadece uzaktaki bir sunucudan çağrılmıştır. Ancak bu durum dürüstlük kuralına aykırı bir algı yaratıyorsa haksız rekabet hükümlerine göre cezalandırılabilir.

Japonya Yüksek Mahkemesi Ekran Görüntüsü Kararı ve Türk Hukukuna Etkisi

Bir kullanıcı başka bir kişinin Twitter paylaşımını ekran görüntüsü alarak kendi hesabından paylaşmıştır. Görselin içinde orijinal kullanıcının profil resmi ve ismi de yer almaktadır.

Mahkeme ekran görüntüsü alarak paylaşmanın Twitter platformunun retweet gibi resmi paylaşım araçlarını devre dışı bıraktığını belirtmiştir. Bu durumun eser sahibinin adının belirtilmesi hakkını ve sistem mekanizmalarını bozduğuna karar verilmiştir.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu madde 35 kapsamında alıntı yapılabilmesi için eserin belirli bir kısmının alınması ve kaynağın açıkça gösterilmesi zorunlundur. Bir sosyal medya paylaşımının ekran görüntüsünü bütünüyle alıp kendi içerik alanına yüklemek teknik olarak yeni bir çoğaltma ve yayma fiilidir. Türk mahkemeleri link vermek yerine ekran görüntüsüyle yapılan paylaşımları çoğunlukla alıntı sınırını aşan bir telif ihlali veya kişisel verilerin korunması kanununa aykırılık olarak değerlendirmektedir.

2. Kişisel Veri ve Özel Hayatın Korunması

Sosyal medya paylaşımlarında kişisel veriler ve özel hayatın gizliliği önemli bir boyuttur. Bir kişinin adı, fotoğrafı, kimliği, özel iletişimi veya kişisel bilgileri rızası olmaksızın başka platformlarda yayımlanırsa KVKK ile TCK hükümleri devreye girebilir. 

Kişisel veriyi hukuka aykırı işlemek, paylaşmak veya üçüncü taraflara vermek KVKK’da yasaktır. Dolayısıyla kullanıcılar, örneğin herkese açık olsa bile birinin sosyal medyadaki fotoğrafını izinsiz paylaşarak doğrudan kişisel veri işlemiş sayılabilirler. Bu noktada Yargıtay kararları da önemlidir: Yakın tarihli bir Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararında, herkese açık bir Instagram hesabından alınan fotoğrafların izin olmadan tekrar paylaşılmasının TCK 136 uyarınca “verileri hukuka aykırı şekilde verme veya ele geçirme” suçu oluşturacağı tespit edilmiştir. 

Mahkeme özellikle şunu vurgulamıştır: “…herkes tarafından bilinen veya kolaylıkla ulaşılabilen kişisel bilgiler dahi yasal anlamda ‘kişisel veri’ kabul edilmektedir”. Bu durumda, sosyal medya içeriği açık olsa bile sahibinin rızası olmadan paylaşmak kişisel veri ihlali anlamına gelir.

Kişisel veri ve özel hayatın gizliliği sosyal medyada önemlidir; izinsiz fotoğraf veya kimlik paylaşımı KVKK ve TCK kapsamında suç oluşturabilir. Resimdeki kilit simgesi, güvenlik ve gizlilik temalarını simgelemektedir.

2.1. KVKK ve Kişisel Verilerin Paylaşımı

6698 sayılı KVKK, kişisel verinin işlenmesini ancak hukuki sebeplerle ve açık rıza ile sınırlandırır. Sosyal medyada birinin konuşmasının, görüntüsünün, özel bilgilerinin onayı olmadan kullanılması KVKK’nın izinsiz işlem yasağına aykırıdır. İlgili çalışmalarda da belirtildiği üzere, kişisel verilerin hukuka aykırı paylaşımı halinde veri sorumlularına idari para cezası verilebilir. Örneğin bir kişi özel hayatına ait fotoğraflarını gizlilik ayarıyla paylaşsa bile, bu fotoğrafları başka bir hesabın hikayesinde izinsiz yeniden yayınlamak hem KVKK hem de kişinin özel hayatının gizliliğini ihlal edebilir. Bu durumda, TCK 136 ve 137 hükümleri (veri verme/ele geçirme, kaydetme) ve gerekirse TCK 134 (özel hayatın gizliliği) devreye girecektir. Yargıtay’a göre, sosyal medyada paylaşılan bir veri ya da fotoğraf “erin kaynağından alınarak başka yere geçirilmesi”, veri ele geçirme suçunu oluşturur.

2.2. Özel Hayatın Gizliliği ve Suç İşlenmesi

TCK 134’e göre kişiler özel hayatına ilişkin gizli bilgilerin izinsiz yayılması (görüntü/ses kaydı vb.) hapisle cezalandırılır. Sosyal medyada yayılan bir video veya konuşma, kişinin özel hayatının mahremine giriyorsa TCK 134. madde kapsamına girebilir. Ayrıca TCK 136/137 hükümleri, sosyal medya aracılığıyla kişisel bilgilerin rızasız paylaşılmasını suç saymaktadır. Yukarıda örneği verilen Yargıtay kararı da bu çerçevededir. Ek olarak 5651 sayılı İnternet Kanunu uyarınca içerik sağlayıcılar, kullanıcı şikâyetiyle ve Hakem Heyetleri kararıyla izinsiz kişisel içerikleri ivedilikle yayından kaldırmakla yükümlüdür.

3. Platform Kuralları ve İçerik Kullanımı

Sosyal medya platformlarının kendine özgü kullanım şartları, içerik paylaşımını düzenler. Bu sözleşmeler genellikle içerik sahibi haklarını saklı tutarken platforma geniş kullanım lisansı verir. Yani bir içerik platformda paylaşılsa bile, platform izniyle sınırlı olarak diğer kişilerce paylaşılabilir. Örneğin, Twitter Kullanıcı Sözleşmesi kullanıcıların içerikleri üzerinde tüm haklarını saklı tuttuğunu ancak içerik yükleyerek Twitter’a “dünya çapında, şartsız, telifsiz bir lisans” verdiklerini açıkça belirtir. Bu lisans Twitter’a (“bize ve iş ortaklarımıza”) içeriği kullanma hakkı verse de, izinsiz üçüncü taraf kullanımları için mutlaka hak sahibinin onayı gerekir. Benzer şekilde TikTok da kullanıcıların teliflerini elinde tuttuğunu ancak içerik gönderimiyle platforma tam boyutlu bir kullanım lisansı verdiğini düzenler. Instagram ise geliştirici politikalarında üçüncü tarafların, içerik sahiplerinin izinleri ve talepleri doğrultusunda embed yapabileceklerini vurgular. Özetle, her platform kendi Hukuk/Şartlar sayfasında “User Content” başlığı altında içeriklerin nasıl kullanılabileceğini açıklar; genellikle izinsiz çoklama yasaktır.

3.1. Twitter (X) Paylaşımları

Twitter’da bir tweet’i retweet etmek platform fonksiyonu olarak izinlidir. Ancak bir tweet’in resmi embed kodu haricinde başka bir siteye kopyalanması veya ekran görüntüsüyle paylaşımı, yukarıda anlatılan kapsamda telif ve kişisel veri sorunlarına yol açabilir. Twitter TOS’unda kullanıcılar içerikleriyle ilgili hakları saklı tutarken paylaşılan içeriği “kullan, çoğalt, yayınla, dağıt” lisansı ile Twitter’a (ve partnerlerine) verdiklerini belirtir. Bu lisans retweet, API yoluyla paylaşım, Twitter widget’ları vb. için geçerli olmakla birlikte, sitenizde tweet içeriğini metin olarak kopyalayıp yayınlamak telif hakkı ihlali yaratabilir. Twitter ayrıca kullanıcılarına, içeriğin sahibinin talebi üzerine 24 saat içinde kaldırma yükümlülüğü getirmiştir. Bu çerçevede, sadece Twitter’ın resmi paylaşma araçlarını (retweet, embed butonu) kullanmak güvenlidir; aksi halde uygun lisans veya izin gerekir.

3.2. Instagram Paylaşımları

Instagram’da bir fotoğraf veya videoyu başka yerde repost (yeniden paylaşım) etmek mümkün değildir; ancak kullanıcılar hikaye olarak bir başkasının gönderisini (paylaşımını) kendi hikayelerinde gösterebilir. Bu özellik içindekilere bağlı olarak sınırlıdır ve yorum yapılamaz. Platformun API politikası, üçüncü taraflara kullanıcı fotoğrafı gösterirken içerik sahibinin şartlarına uyulmasını öngörür. Örneğin, API aracılığıyla embed edilebilen Instagram gönderileri, sadece sahibinin izin verdiği şekilde paylaşıldığı takdirde yasaldır. Uygulama açısında, eğer bir Instagram gönderisini ekran görüntüsü olarak kopyalayıp başka bir sosyal medya hesabında yayınlarsanız, Telif Kanunu ve KVKK’dan kaynaklı sorumluluk oluşabilir. Yargıtay’ın bahsi geçen kararı da Instagram fotoğraflarına yöneliktir. Sonuç olarak, Instagram içerikleri için sahibinin onayı esastır; aksi halde “adli alıntı” gibi bir istisna zor oluşur.

3.3. TikTok Paylaşımları

TikTok’ta kullanıcılar mevcut sesleri ve videoları duet veya remix özelliğiyle yeniden kullanabilir. Burada platform bir dereceye kadar telif lisanslarını üstlenir (popüler müzikler vb. için anlaşmalar mevcuttur), ancak yine de kullanıcılar kendi yükledikleri içeriklerin telif haklarına dikkat etmelidir. TikTok Kullanım Şartları’nda da belirtildiği üzere, kullanıcılar içeriklerini yükleyerek TikTok’a “şartsız, devredilebilir, telifsiz” bir lisans verirler. Bu lisans TikTok’un içerikleri her türlü formatta kullanmasını sağlar. Ancak diğer kullanıcıların TikTok içeriğini alıp farklı bir platformda yayması için ek izin gerekebilir. Örneğin, bir TikTok kullanıcısı başkasının sesini/filtreli videosunu izinsiz aldıysa, aynı mahiyet cezai ve hukuki sorumluluk doğar. Dolayısıyla TikTok içeriklerini paylaşırken de ilgili telif ve veri kuralları geçerlidir.

3.4. YouTube ve Diğer Platformlar

YouTube’da bir videoyu embed etmek (site koduyla gömmek) genellikle telif ihlali oluşturmaz; bu eylem videoyu YouTube’un kendi sunucularından diğer siteye aktarır. Bu da tıpkı yukarıdaki server test gibi bir sonuç doğurur. YouTube’un kendi “Paylaş” araçları embed kodu sağlar ve bu kullanım platform kurallarına uygundur. Ancak bir YouTube videosunu indirip kendi hesabınıza yüklemek telif ihlalidir. Diğer sosyal medya ağlarında da benzer durum geçerlidir: Her platform kendi takibini gerektiren içeriği içerir ve sadece sağlanan paylaşım yolları (share, retweet, embed) kullanıldığında genelde güvenlidir. Bağlantı vermek (“link share”) çoğu hukuk düzeninde daha esnek değerlendirilir, çünkü yalnızca alıcının zaten mevcut bir içeriğe erişmesini sağlar. Bu yüzden link verme eylemleri genellikle FSEK tarafından doğrudan yeni bir “yayın” sayılmaz ve ihlal teşkil etmez.

3.5. Diğer Uygulamalar ve Sözleşmeler

Facebook, LinkedIn, WhatsApp gibi platformların da kendi kullanım şartları vardır. Örneğin WhatsApp’ta “ekran görüntüsü alma” veya “mesajları forward etme” pratikte yaygındır, ancak bu da hukuki risk taşır. Genel kural şudur: Platform sözleşmelerine aykırılık içtihadi olarak telif hakkı ihlali başlığı altına girmese de, kullanıcılar platform kurallarını ihlal ettiklerinde hesap kapatma vs. yaptırımla karşılaşabilir. Fakat hukuken önemli olan, eserin sahiplik durumu ve izin meselesidir. Diğer yandan platformlar, Türkiye’de 5651 sayılı Kanun gereği hak ihlalleri bildiriminde ivedi kaldırma yükümlülüğüne sahiptir.

4. Özel Durumlar: Screenshots, Memeler, NFT ve AI

4.1. Ekran Görüntüsü ve Caps Paylaşımları

Sosyal medyada sık rastlanan bir durum “caps” denen, bir tweet, mesaj veya fotoğrafın ekran görüntüsünün paylaşılmasıdır. Yukarıda belirtildiği gibi, ekran görüntüsünün paylaşılması hala eserin çoğaltılması demektir ve genellikle telif hakkı sahibinin iznine tabi olur. Yalnızca eleştiri veya haber bağlamında sınırlı kapsamda alıntı yapılabilir (örneğin bir tweet’e doğrudan link atmak yerine yalnızca bağlantı vermek mümkündür). Örneğin Japonya’daki gelişmeler, ekran görüntüsünün “adil kullanım” kapsamında olabileceğini göstermiştir. Ancak Türkiye’de 5846 sayılı Kanun metninde açık bir istisna bulunmadığından, paylaşım koşulları genellikle sınırlıdır. Ayrıca unutulmamalıdır ki, bir kişinin izni olmaksızın özel yaşamına ait görüntü/ses (örneğin evde çekilmiş bir video) o kişiyi rencide edecek şekilde yayılırsa, TCK 134’e göre suç oluşabilir. Bu nedenle ekran görüntüsü paylaşırken içerik sahibinin onayı çok önemlidir.

4.2. Influencer ve Ticari İçerik Paylaşımları

Influencer’ların oluşturduğu metin, fotoğraf ve videolar da telif korumasındadır. Başka bir deyişle, bir influencer’ın yarattığı içerik ticari bir kaynak değilse bile onun izni olmaksızın kullanılamaz. Bir reklamda ya da blogda influencer videosu izinsiz yayımlanırsa, hem telif hem kişisel haklara saldırı söz konusu olur. Ticari bir kullanımdan (örneğin ürün tanıtımı) bahsediyorsak FSEK’in 80-81. maddelerinde de ücreti ödenmeden yapılan ticari kullanımlar için yaptırım getirilmiştir. Ayrıca, influencer’ın profil fotoğrafı veya video kesitleri reklam amaçlı kullanıldığında KVKK çerçevesinde rıza aranır; aksi halde hem idari para cezası hem de özel hayat ihlalinden hapis cezası gündeme gelebilir. Sosyal medya sözleşmeleri genellikle kullanıcının kendi pazarlama hakları ile ilgili özel düzenleme içermektedir, fakat en temel ilke sahibinin izni olduğu için, lisans alınmadan içerik çekmek veya paylaşmak yasaktır.

4.3. Yapay Zekâ ve NFT ile Dijital İçerik Ekonomisi

Yapay zekâ (YZ) ile üretilen içerikler henüz tümüyle hukuki berraklığa kavuşmamıştır. Bir YZ algoritmasının başkasının eserini öğrenip benzer bir üretim yapması sorunu entellektüel mülkiyet açısından tartışmalıdır. Şimdilik Türkiye’de telif hakkı mahkemede YZ çıktılarının “başkasının eserini kopyalama” olarak yorumlanıp yorumlanamayacağına henüz geçerli bir karar bulunmamaktadır. Ancak içerik sahibinin eserini izinsiz kullanarak YZ’ye öğretmek veya üretilen sonucu sahibinden izin almadan yaymak, temel mantığıyla ihlal niteliği taşır.

NFT (Non-Fungible Token) konusuna gelince: NFT’ler, dijital eserlere ait benzersiz sertifikalar olarak kullanılır. Bir eserin NFT’sini oluşturup satmak, eserin sahibinden hak devri almadıysa telif ihlalidir. Örneğin akademik çalışmalar gösteriyor ki, bir kişi internetten bulduğu sanat eserini NFT’ye dönüştürüp piyasaya sürmeye kalktığında telif hakkı problemleri ortaya çıkmıştır. Zira eser sahibinin hakları NFT ile devredilmez; NFT platformu genellikle “sadece token’i satın alırsın, eserin kendisinde hak kazanmazsın” şeklinde bir lisans sunar. Kısacası, NFT’ler yeni bir teknoloji olsa da, arkasında hâlâ klasik FSEK hükümleri ve hak sahipliği şartları geçerlidir.

5.1. Hukuki Yaptırımlar Tazminat, İhtar ve Fesih

Bir fikri hakkın ihlal edilmesi durumunda FSEK m.68 ve devamı uyarınca mali ve manevi tazminat talep edilebilir. Örneğin bir kurumun albümünü veya fotoğrafını izinsiz kullanan, alıcısı olduğu varsayılan ücret kadar tazminat öder. Telif ihlalinin niteliğine göre mahkeme meblağları üç katına kadar artırabilir. Ayrıca eser sahibinin “davayı açma yetkisini” bir meslek birliğine veya prodüktöre devretmiş olması durumunda dava onlar tarafından takip edilir. Bir mahkeme kararıyla ihlal tespiti yapılırsa, ihlalin durdurulması (fesih) ve mahkeme ilânı talep edilebilir.

Manevi tazminat da talep edilebilir (FSEK m.71), özellikle eserin kişilik hakkıyla bağlantısı varsa (örneğin bir fotoğrafın başka bağlamlarda kullanılması, meşruiyetini zedelemişse). Bir içerik sahibi, kişisel haklarına saldırıldığında TCK’ya ek olarak FSEK’ten de davacı olabilir; Yargıtay içtihatları, telif ihlalini tespit ettikten sonra manevi tazminata hükmetmiştir. Ayrıca sözleşme ihlali varsa (mesela influencer’la yapılan bir lisans sözleşmesi) alacağın icrası ya da sözleşmenin feshi de talep edilebilir.

İçerik haksızca kaldırılmışsa ise –örneğin bir sosyal medya platformundan haksız engelleme ya da DMCA/5651 bildirimine karşı– hukuki yollara başvurulabilir. Türkiye’de internet içeriğiyle ilgili suçlarda 5651/9 vd. maddeler uyarınca hak sahibinin bildirimine platform 48 saat içinde cevap vermek zorundadır. Platform gerektiğinde mahkeme kararıyla yükümlü tutulabilir. Yine haksız bildirim sonucunda içerik silindiyse, kişi hakkında hem manevi hem de maddi tazminat talebi gündeme gelebilir.

5.2. Cezaî Yaptırımlar (TCK)

TCK kapsamında sosyal medyada paylaşılan içerik üzerinden iki türlü suç ele alınır: (a) Kişisel verilerin rızasız paylaşımı (TCK m.136/137) ve (b) özel hayatın gizliliği ihlali (TCK m.134). Yukarıdaki Yargıtay örneğinde de görüldüğü gibi, bir kişinin özel sosyal medya verilerinin (fotoğraf, video, iletişim içeriği vb.) sahibinin onayı olmadan üçüncü kişilerle paylaşılması, TCK 136/1 kapsamında verileri hukuka aykırı olarak verme/ele geçirme suçu olarak yorumlanmıştır. TCK 136/1’e göre bu suça 1–3 yıl hapis veya adli para cezası verilir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden, örneğin özel bir konuşmayı (ses/video) ifşa eden kişiye de TCK 134/1 uyarınca 1–3 yıl hapis cezası verilebilir. Dolayısıyla sosyal medyadaki izinsiz paylaşımlar, hem telif hem de cezai sorumluluk doğurabilir.

5.3. Önleyici ve İdari Tedbirler (5651, DMCA vb.)

Türkiye’de İnternet Kanunu (5651) 9. maddesi uyarınca, içerik sağlayıcılarına “uyarı ve içerik kaldırma” usulü getirilmiştir. Buna göre telif sahibi veya KVKK mağduru, içeriğin ilgili platformda kaldırılması için bildirimde bulunabilir. Platform 48 saat içinde değerlendirme yapmalı ve gerekirse içeriği silmelidir. Ayrıca 2023’te yürürlüğe giren 7253 sayılı Kanun, sosyal medya şirketlerinin yerli irtibat bürosu kurup 48 saatte mahkeme kararı gerektirmeyen ihlalleri engellemesini zorunlu kılmıştır.

Son olarak, FSEK m.77 uyarınca dernekler ve meslek birlikleri üyesi hak sahipleri için temsili görev yapabilir. Koruma altındaki içeriğin ihlali halinde, hak sahibi gerçek kişi veya kuruluş 2 yıl içinde hukuki başvuru yapabilir. Başvurular genellikle telif mahkemelerine (Fikri ve Sinai Haklar Hukuk Mahkemesi) yapılır. Bu mahkemeler hem önleyici tedbir (ihyaya, yayının durdurulması) hem de tazminat kararı verebilir.

5.4. AB ve Uluslararası Hukuk Çerçevesi

Uluslararası düzenlemeler ve yabancı içtihatlar da önemli perspektifler sunar. Avrupa Birliği, 2019 tarihli Dijital Tek Pazar Telif Hakları Direktifi ile (DSM Direktifi) çevrimiçi içerik paylaşım sitelerine daha sıkı yükümlülükler getirmiştir. Özellikle Madde 17, YouTube benzeri platformların telifli içerikleri lisanslamasını veya kaldırmasını şart koşar. ABAD’ın Svensson ve GS Media kararlarında (2014, 2016) hiperlinkin telif ihlali oluşturup oluşturmayacağı netleştirilmiştir. ABD’deki “server test” argümanı bazı bölgelerde kabul edilmektedir. WIPO da blockchain, yapay zekâ ve dijital paylaşımlar konusunda çalışmalar yürütmekte, katılımcıların haklarının korunmasını öngörmektedir. Özetle, AB ve ABD’deki yaklaşımlar daha çok platform sorumluluğu ve yeni teknolojileri düzenleme yönündedir, ancak ülkemizdeki uygulamada öncelik FSEK, TCK ve KVKK hükümlerine verilmektedir.

6. Uygulama Örnekleri ve Senaryolar

• Tweet’in Retweet’i: Ahmet, Büşra’nın herkese açık tweet’ini Twitter’ın retweet özelliğiyle paylaşır. Bu eylem Twitter sözleşmesine uygundur ve telif ihlali oluşturmaz. Ancak Ahmet aynı tweet’i kopyalayıp kişisel bloguna koyarsa, FSEK ihlali doğabilir.

• Instagram Story: Mehmet, Ayşe’nin izin vermeden Instagram fotoğrafını kendi hikayesine ekler. Ayşe’nin onayı yoksa bu hem telif hakkı hem de kişisel veri ihlali anlamına gelebilir. En doğrusu Ayşe’den izin almaktır.

• TikTok Duet: Elif, orijinal bir müzik parçası içermeyen arkadaş videosu ile duet yapar. Eğer arkadaşının görüntüsünü izinsiz kullandıysa mirasçı rızası gerekir. Ancak TikTok’ta müziklere dair lisans bulunduğu için ses üzerinden telif endişesi genelde yoktur.

• Ekran Görüntüsü (“Meme”): Can, Derin’in public Twitter hesabından bir fotoğrafını ekran görüntüsü alarak Facebook’ta paylaştı. Derin izin vermediği için bu durum TCK 136 kapsamında suç oluşturabileceği gibi, telif hakkı (fotografa uyarlanan menfaat) ihlaline de yol açar. Hukuken her iki açıdan da risklidir.

• YouTube Embed: Firmanın web sitesi, tanıtım videosunu YouTube’dan embed koduyla gösteriyor. Bu, eserin YouTube’da izin verildiği şekilde kullanımıdır ve telif ihlali sayılmaz. Fakat aynı videoyu indirip tekrar yüklemeye kalkarlarsa sorun oluşur.

• NFT Örneği: Bir kullanıcı, İzmir şehrine ait eski bir fotoğrafı NFT yapıp satıyor. Fotoğrafın telifi başkasına aitse (örneğin belediye veya müze), bu hukuken haksızdır. NFT bile olsa arka plandaki eser sahibinden izin alınmalıdır.

7. Sonuç

Sosyal medyada başkasına ait içerikleri paylaşırken hukuka uygun davranmak, telif ve kişilik haklarına saygı gerektirir. Paylaşımın biçimi ne olursa olsun (direct paylaşım, retweet, repost, link veya embed, screenshot vb.), izne dayalı hak ve istisna kuralları çerçevesinde değerlendirilmelidir. 5846 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat, sosyal medya üzerinden izinsiz içeriği çoğaltmanın yasak olduğunu açıkça belirtmektedir. AB ve ABD içtihatları bazı kolaylıklar sunsa da, Türkiye’de öncelik yerel kanunlarda ve Yargıtay kararlarında belirlenen esaslardadır. Yapay zekâ, NFT gibi yenilikler konunun sınırlarını genişletmiş olmakla birlikte, temelde eser sahibinin izin hakkı esas kabul görmektedir. Sonuç olarak, sosyal medyada bir içeriği paylaşıyor veya yeniden kullanıyorsanız, öncelikle sahibinin haklarını göz önünde bulundurmalı, mümkünse izin almalı veya uygun lisanslı yolları tercih etmelisiniz.