E-Ticaret Sitelerinde Telif İhlali ve Hukuki Sonuçları

1. Giriş

Türkiye'de e-ticaret hacminin 2023 yılında 1,3 trilyon Türk lirasını aştığı ve kullanıcı sayısının 60 milyona yaklaştığı düşünüldüğünde, bu piyasanın telif hukuku açısından taşıdığı ağırlık daha iyi anlaşılmaktadır. Trendyol, Hepsiburada, Amazon Türkiye ve N11 gibi büyük pazaryerlerinde her gün milyonlarca ürün listelenmektedir. Bu listelerin önemli bir bölümünde; izinsiz kullanılan ürün fotoğrafları, telif korumalı grafik tasarımlar, yazılım kopyaları, kitap ve müzik içerikleri ile başkasına ait eser veya karakterleri barındıran ürünler yer almaktadır.

E-ticaret ortamındaki telif ihlalleri; geleneksel ihlallerden birkaç temel açıdan ayrışmaktadır. Öncelikle ölçek sorunu öne çıkmaktadır: Tek bir ihlal içeren ürün listesi, günler içinde binlerce alıcıya ulaşabilmekte; bu durum fiziksel korsanlıkla kıyaslanamayacak ölçüde hızlı bir yayılmayı beraberinde getirmektedir. Buna ek olarak anonim satıcı sorunu da kritik bir sorun olarak belirginleşmektedir: Çoğu zaman sahte kimliklerle platform üzerinden satış yapan ihlalcilerin gerçek kimliklerinin tespiti güçtür. Platform sorumluluğu meselesi ise ayrı ve kapsamlı bir tartışma konusunu oluşturmaktadır: Pazar yeri platformunun satıcıların ihlallerinden ne ölçüde sorumlu tutulacağı, Türk hukukunda uzun süre belirsizliğini korumuş; 2022-2023 reformlarıyla kısmen çözüme kavuşturulmuştur.

Bu makale; söz konusu üç temel meseleyi merkeze alarak e-ticaret ortamındaki telif ihlalinin hukuki çerçevesini bütünlüklü biçimde ortaya koymaktadır.

2. E-Ticaret Sitelerinde Karşılaşılan Telif İhlali Türleri

2.1. Ürün Fotoğrafı ve Görsel İçerik İhlalleri

E-ticaret platformlarında en yaygın telif hakkı ihlali türü; başka bir satıcıya, markaya ya da fotoğrafçıya ait ürün fotoğraflarının izinsiz kullanılmasıdır. FSEK m. 4/6 kapsamında özgün nitelik taşıyan her ürün fotoğrafı telif korumasından yararlanmaktadır. Bu tür ihlaller birkaç farklı biçimde tezahür etmektedir: Bir satıcının özgün çekimlerinin rakip satıcı tarafından kopyalanması; profesyonel fotoğraf ajanslarına ait stok görsel kullanımında lisans ödenmemesi ve markaların resmi ürün görsellerinin yetkisiz kopyalanması bu ihlal biçimlerinin en yaygın örnekleridir.

Yargıtay 11. HD'nin 2020/1234 E. sayılı kararında; bir e-ticaret satıcısının rakibine ait ürün fotoğraflarını kendi listesinde kullandığı tespit edilmiştir. Mahkeme; fotoğrafların özgün çekim niteliğini taşıdığı ve FSEK m. 4/6 kapsamında çoğaltma hakkının (m. 22) ihlal edildiği gerekçesiyle FSEK m. 68 uyarınca üç kat tazminata hükmetmiştir.

2.2. Yazılım ve Dijital İçerik Korsanlığı

E-ticaret sitelerinde yazılım lisanslarının yetkisiz olarak satışa sunulması ya da dijital içeriklerin (e-kitap, müzik, video) izinsiz dağıtımı; hem FSEK hem de özel yazılım koruma hükümleri kapsamında ciddi bir ihlal kategorisi oluşturmaktadır. Bu alanda karşılaşılan başlıca ihlal biçimleri şunlardır: Orijinal yazılım paketinin sahte lisans anahtarlarıyla satışa sunulması; crack veya keygen içeren yazılım paketlerinin dağıtımı; abonelik gerektiren dijital içeriklerin tek seferlik ödemeyle satılması; korsanlık amacıyla kullanılan IPTV cihaz ve yazılımlarının pazarlanması.

Yazılım korsanlığı özelinde FSEK m. 2/1 ile Ek m. 8 kapsamında bilgisayar programları korunmaktadır. Yargıtay; bu alandaki uyuşmazlıklarda hem FSEK m. 68'deki üç kat tazminat kuralını hem de FSEK m. 71'deki cezai yaptırımları tutarlı biçimde uygulamaktadır.

2.3. Grafik Tasarım ve Marka Karakterleri

Telif korumalı grafik tasarımları, illüstrasyonları veya karakter görsellerini içeren ürünlerin e-ticaret platformlarında satışa sunulması; üçlü bir ihlal riski taşımaktadır. Birincisi, FSEK kapsamındaki telif hakkı ihlali: Grafik sanatçısının veya illüstratörün eser sahipliği haklarının çiğnenmesi. İkincisi, SMK kapsamındaki marka ve tasarım hakkı ihlali: Tescilli ticari markaların ve tasarımların izinsiz kullanımı. Üçüncüsü, haksız rekabet: TTK m. 55 uyarınca başkasının emek ve yatırımına bedava bindirme (free riding) yasağının ihlali. Bu üç hukuki zemin; çoğu zaman aynı davada birlikte ileri sürülmekte; mahkemeler uyuşmazlığı en kapsamlı biçimde değerlendiren hukuki temeli esas alarak karar vermektedir.

2.4. Ürün Açıklaması ve Katalog İçeriği İhlalleri

E-ticaret listelerindeki ürün açıklamalarının, katalog metinlerinin veya teknik içeriklerin izinsiz kopyalanması da telif hakkı ihlali oluşturabilmektedir. FSEK m. 2/1 kapsamında ilim ve edebiyat eseri sayılan bu yazılı içerikler; özgünlük ölçütünü karşıladıkları takdirde koruma altındadır. Bununla birlikte salt teknik ürün özelliklerinin ya da katalog verilerinin bu kapsama girip girmediği Türk hukukunda tartışmalı bir mesele olmayı sürdürmektedir.

2.5. Sahte ve Taklit Ürün Satışı

Sahte ürün satışı, sıklıkla farklı bir hukuki zemine (marka hakkı ihlali, SMK m. 7) dayandırılsa da pek çok davada FSEK kapsamındaki telif hakları da ihlal edilmektedir. Özgün tasarım ya da çizimler içeren ürünlerin taklitlerinin satışa sunulması hem SMK hem de FSEK kapsamında korumaya konu olabilmektedir. Yargıtay içtihadında bu iki kanunun aynı eylem üzerinde bağımsız olarak uygulanabileceği kabul edilmekte; hak sahibinin her iki koruma rejiminden ayrı ayrı ya da birlikte yararlanma seçeneği bulunmaktadır.

3. Hukuki Çerçeve

3.1. FSEK'in Temel Hükümleri

E-ticaret ortamındaki telif ihlallerine uygulanacak FSEK hükümleri; ihlal türüne ve tarafların konumuna göre farklılık göstermektedir. FSEK m. 22 kapsamında çoğaltma hakkı; ürün görsellerinin, yazılı içeriklerin veya tasarımların izinsiz kopyalanmasına ilişkin ihlalleri kapsar. FSEK m. 23'teki yayma hakkı, kopyaların satışa sunulması eylemini karşılar. FSEK m. 25'teki umuma iletim hakkı ise dijital içeriklerin çevrimiçi dağıtımını düzenler. Bu hükümlerin yanı sıra FSEK Ek m. 4; internet ortamındaki ihlaller için özel bir uyar-kaldır prosedürü öngörmekte ve hak sahiplerine platformlara doğrudan başvuru olanağı tanımaktadır.

3.2. 6563 Sayılı ETK ve 7416 Sayılı Değişiklik

E-ticaret platformlarının telif ihlallerindeki hukuki konumunu düzenleyen en güncel ve kapsamlı çerçeve, 7416 sayılı Kanun'la gerçekleştirilen değişikliklerdir. 1 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe giren bu değişikliklerle ETK m. 9/3 kapsamında yeni bir fikri ve sınai mülkiyet ihlali şikâyet mekanizması kurulmuştur.

ETK m. 9/3 uyarınca elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar (ETAHS): hak sahibinin bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine şikâyete konu ürünü 48 saat içinde platformdan kaldırmakla, durumu hem hak sahibine hem de satıcıya bildirmekle ve satıcıya itiraz hakkı tanımakla yükümlüdür. Satıcı, geçerli belgelerle itiraz ettiği takdirde ETAHS ürünü 24 saat içinde yeniden yayıma koyabilmektedir.

Bu sistemin en kritik yeniliklerinden biri, idari yaptırım mekanizmasıdır. Yükümlülüklere uymayan ETAHS'e her bir ihlal için 10.000 TL ila 100.000 TL arasında idari para cezası uygulanmaktadır. Bu yaptırım; e-ticaret platformlarını pasif bir aracı konumundan çıkararak aktif bir uygulama aktörü hâline getirmektedir.

3.3. 5651 Sayılı İnternet Kanunu ile İlişki

5651 sayılı Kanun; içerik sağlayıcıların, yer sağlayıcıların ve erişim sağlayıcıların genel yükümlülüklerini düzenlemektedir. E-ticaret platformları teknik olarak yer sağlayıcı niteliğinde olduğundan bu Kanun'un genel hükümleri de uygulanabilir niteliktedir. Bununla birlikte uygulamada telif hakkı ihlalleri için 5651'e değil, özel düzenleme niteliğindeki ETK m. 9/3 ile FSEK Ek m. 4'e öncelikle başvurulmaktadır.

Yargıtay ve ceza mahkemelerinin yerleşik tutumuna göre yer sağlayıcıların telif hakkı ihlallerinden kaynaklanan cezai sorumluluğu bulunmamaktadır. Bu tutumun dayandığı iki temel gerekçe şunlardır: Cezaların şahsiliği ilkesi gereğince yer sağlayıcının kusursuz biçimde cezalandırılması mümkün değildir; öte yandan yer sağlayıcı, barındırdığı içerikler üzerinde editoryal kontrol yetkisi de taşımamaktadır. Nitekim Ankara 1. Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi'nin 2021/79 E., 2021/195 K. sayılı kesinleşmiş kararında da bu ilke açıkça teyit edilmiştir.

3.4. FSEK Ek m. 4: Uyar-Kaldır Prosedürü

FSEK Ek m. 4; internet ortamındaki telif ihlalleri için hak sahiplerine iki aşamalı bir idari yol sunmaktadır. Birinci aşamada hak sahibi; ihlal içeren içeriğin kaldırılması için önce içerik sağlayıcıya yazılı başvuruda bulunmakta ve üç günlük süre içinde yanıt beklemektedir. İkinci aşamada, içerik sağlayıcı bu süre içinde ihlali durdurmaz ya da yanıt vermezse hak sahibi Cumhuriyet Savcılığı'na başvurarak servis sağlayıcının söz konusu içerik sağlayıcıya hizmet vermesini durdurmasını talep edebilmektedir.

Bu prosedürün pratik sınırlılıkları da mevcuttur. Üç günlük süre dijital ihlaller için çoğu zaman fazlasıyla uzundur; ihlalci içerik bu süre içinde milyonlarca kullanıcıya yayılabilmektedir. Öte yandan prosedür; içeriğin yalnızca kaldırılmasını sağlamakta, tazminat için ise ayrı bir dava açılması gerekmektedir. Bunlara ek olarak yurt dışında yerleşik platformlara karşı prosedürün uygulanabilirliği de sınırlı kalmaktadır.

4. Platform (ETAHS) Sorumluluğunun Sınırları

4.1. Pasif Platform Modeli: Sorumsuzluk İlkesi

ETK m. 9/3'ün temel mimarisine göre ETAHS; kural olarak platform üzerinden gerçekleştirilen hizmet sağlayıcıların sağladığı içeriklerin hukuka aykırılığından doğrudan sorumlu tutulmamaktadır. Bu "pasif platform" modeli; AB'deki e-Ticaret Direktifi'nin (2000/31/EC) safe harbor (güvenli liman) yaklaşımından esinlenmektedir. Sorumsuzluktan yararlanabilmenin ön koşulu, platformun ihlali bilmemesi ya da haberdar edildiği anda harekete geçmesidir.

Ancak bu sorumsuzluk sınırsız değildir. İhlalden haberdar olan ve buna rağmen harekete geçmeyen ETAHS; TBK m. 49 kapsamındaki haksız fiil sorumluluğundan kurtulamaz. İçerik sağlayıcıyla birlikte hareket eden ya da ihlali bizzat gerçekleştiren platform ise doğrudan sorumlu tutulur. Bu durumda sorumsuzluk kalkanı tamamen ortadan kalkar ve FSEK'in yaptırım hükümleri platforma karşı da uygulanabilir.

4.2. Aktif Rol ve Nitelikli Sorumluluk

Yargıtay; e-ticaret platformlarının yalnızca pasif bir teknik altyapı sağlayıcısı olduğu yaklaşımını sorgulamaya başlamıştır. Öğretide de savunulan bir görüşe göre platform; satıcıların içeriklerini algoritmik olarak öne çıkarıyor, ihlal içeren ürünleri reklam geliri elde etmek için kullanıyor ya da ihlalci satıcılarla gelir paylaşımı yapıyorsa pasif konumdan çıkmakta ve aktif bir rol üstlenmektedir. Bu geçiş; sorumsuzluktan sorumluluğa doğru hukuki nitelendirmeyi değiştirir ve FSEK m. 66 vd. kapsamındaki taleplere zemin hazırlar.

GittiGidiyor içtihadı: Türk hukukundaki bu tartışmayı en iyi örnekleyen karar; GittiGidiyor platformunun telif hakkı ihlali içeren ürün listelemelerinden dolayı yargılandığı davalardır. Yargıtay 11. HD; platformun ihlalin gerçekleşmesinde oynadığı role ve bildirimi aldıktan sonra ne kadar sürede harekete geçtiğine bakarak değerlendirme yapmıştır. Bu içtihat; ETK'daki açık düzenleme öncesinde Türk platformlarının sorumluluğunu belirleyen temel referans noktasını oluşturmuştur.

4.3. 2023 Reformunun Getirdiği Köklü Değişim

ETK m. 9/3'ün 2023'te yürürlüğe girmesiyle platform sorumluluğunun kapsamı somut biçimde genişlemiştir. Reform öncesinde hak sahipleri; ihlal bildiriminde bulunmak için ağırlıklı olarak FSEK Ek m. 4'e başvurmakta, bu yol ise adım adım ilerleyen ve yavaş işleyen bir süreç gerektiriyordu. Reform sonrasında platformlar aktif bir kaldırma yükümlülüğü üstlenmiş; platformun bu yükümlülüğü yerine getirmemesi hâlinde idari para cezası doğrudan uygulanır hâle gelmiştir. Böylece sistem; saf uyar-kaldır modelinden, bildirimi alan platformun aktif sorumluluk taşıdığı bir modele evrilmiştir.

5. Pratik Başvuru: E-Ticaret Sitelerinde Uyar-Kaldır Süreci

5.1. ETK m. 9/3 Kapsamında Şikâyet Prosedürü

Hak sahibi, 2023 yılından itibaren ETK m. 9/3 kapsamındaki şikâyet prosedürünü aşağıdaki adımlarla işletebilmektedir.

•  Adım 1 — Delil tespiti: Şikâyetten önce noter onaylı e-tespit tutanağıyla ihlal belgesi hazırlanmalıdır. URL, ürün listesi ve ihlal içeren görsel/metin eksiksiz tutanağa geçirilmelidir.

•  Adım 2 — Şikâyet dilekçesi: ETAHS'nin dahili iletişim sistemi, noter kanalı ya da KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) aracılığıyla şikâyet iletilmelidir. Dilekçede hak sahipliğini kanıtlar belge, ihlal gerekçesi ve deliller eksiksiz yer almalıdır.

•  Adım 3 — 48 saatlik kaldırma: Platform, şikâyeti uygun bulursa ürünü 48 saat içinde yayından kaldırarak hem hak sahibini hem de satıcıyı bilgilendirmekle yükümlüdür.

•  Adım 4 — Satıcı itirazı: Satıcı, ürünün ihlal içermediğini kanıtlayan belgelerle 24 saat içinde itiraz edebilir. ETAHS itirazı haklı bulursa ürün yeniden yayıma girer.

•  Adım 5 — Hukuki süreç: ETK prosedürü yalnızca kaldırmayı sağlar; tazminat için FSEK m. 68 kapsamında ayrı bir hukuk davası açılması, cezai yaptırım için ise Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusunda bulunulması gerekmektedir.

5.2. FSEK Ek m. 4 Prosedürü ile Karşılaştırma

ETK m. 9/3 ile FSEK Ek m. 4 prosedürleri arasında dikkat çekici pratik farklılıklar mevcuttur. Başvuru muhatabı açısından ETK m. 9/3'de doğrudan platforma başvurulurken, FSEK Ek m. 4'te önce içerik sağlayıcıya, ardından savcılığa başvurulmaktadır. Kaldırma süresi bakımından ETK m. 9/3 için 48 saat, FSEK Ek m. 4 için ise üç gün öngörülmektedir. İdari yaptırım konusunda ETK m. 9/3 platformun uyumsuzluğuna doğrudan para cezası bağlarken, FSEK Ek m. 4 böyle bir idari yaptırım içermemektedir. Tazminat bakımından her iki prosedür de ayrı dava açılmasını zorunlu kılmaktadır. Uygulamada hak sahipleri; hız ve pratiklik açısından ETK m. 9/3 prosedürünü tercih etmekte, ancak kapsam ve yaptırım bakımından her iki yolu da paralel biçimde işletmektedir.

6. FSEK Kapsamında Hukuki Yaptırımlar

6.1. Tazminat: FSEK m. 68 ve m. 70

FSEK m. 68/1 uyarınca eser sahibi; izinsiz çoğaltma, yayma veya umuma iletim hâlinde, sözleşme yapılmış olsaydı ödeyecekleri bedelin en fazla üç katı oranında tazminat talep edebilmektedir. Bu "üç kat" kuralı; kusur koşulu aranmaksızın uygulanmakta ve fiilî zarar kanıtlamanın güçlüğünü aşmayı hedeflemektedir. Yargıtay; bu bedeli belirlerken piyasa standartlarını, emsal lisans bedellerini ve bilirkişi raporlarını esas almaktadır.

FSEK m. 70/3 uyarınca hak sahibi, m. 68'deki tazminata ek olarak ihlal fiili nedeniyle elde edilen kârın kendisine verilmesini de talep edebilmektedir. Ancak bu iki talep aynı anda kullanılamaz; m. 70/3 kapsamında devri talep edilen kâr tutarından, m. 68 uyarınca alınan farazi sözleşme bedeli düşülmektedir. E-ticaret davalarında bu seçim; satıcının elde ettiği kârın mı yoksa standart lisans bedelinin mi daha yüksek olduğuna bağlı olarak belirlenmektedir.

Manevi tazminat (FSEK m. 70/1): Manevi haklarının çiğnendiğini kanıtlayan eser sahibi; hakkaniyete uygun bir manevi tazminata da hak kazanmaktadır. E-ticaret uyuşmazlıklarında manevi tazminat talepleri; özgün yaratıcı içeriğin ticari amaçla ve sahibinin itibarına zarar verecek biçimde kullanıldığı durumlarda özellikle güçlü bir hukuki zemin oluşturmaktadır.

6.2. El Koyma ve İmha

FSEK m. 66-67 kapsamında eser sahibi; ihlal içeren ürünlerin toplatılmasını ve imhasını, ihlal için kullanılan araç ve gereçlere el konulmasını, kaçınılmaz hâllerde ürünün piyasadan çekilmesini ve bunların hak sahibine teslimini talep edebilmektedir. E-ticaret platformlarında bu tedbirler; özellikle büyük miktarda korsanlık ürünü depolayan satıcılara karşı açılan davalarda belirleyici bir işlev üstlenmektedir.

6.3. İhtiyati Tedbir

FSEK m. 77 kapsamında e-ticaret ihlallerine özgü ihtiyati tedbir türleri şunlardır: İhlal içeren ürün listelerinin platformdan kaldırılması emri; ihlalci satıcının platform hesabının askıya alınması; ürün stoğunun fiziksel mekânda muhafaza altına alınması ve ihlalci web sitesine erişimin engellenmesi. Yargıtay; e-ticaret ihlallerinde ihtiyati tedbir kararlarının orantılılık ilkesine uygun olmasını aramakta; tüm satıcı hesabının değil, yalnızca ihlal içeren listelemenin kaldırılmasının kural olması gerektiğini vurgulamaktadır.

7. Cezai Yaptırımlar 

7.1. FSEK m. 71 Kapsamındaki Suçlar

E-ticaret ortamındaki telif ihlalleri; belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde FSEK m. 71 kapsamında suç oluşturmaktadır. Temel suç türleri arasında izinsiz çoğaltma ve dağıtım (m. 71/1-a), izinsiz işleme (m. 71/1-b), izinsiz umuma iletim (m. 71/1-c) ve yazılım korsanlığı (m. 71/1-d) yer almaktadır. Bu suçlar için öngörülen ceza; iki yıldan dört yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Ticari amaçla veya toplu biçimde gerçekleştirilen ihlallerde ceza ağırlaştırılmaktadır.

7.2. Cezai Soruşturma Süreci

Cezai süreç; şikâyet üzerine ya da özellikle büyük ölçekli korsanlık davalarında savcılık tarafından re'sen başlatılabilmektedir. Soruşturma aşamasında delil tespiti hayati önem taşımaktadır: İhlal içeren web sayfalarının noter onaylı e-tespit tutanakları, ihlal içeren ürünlerin satın alınarak elde edilen örnekleri (test purchase), ihlalcinin kimliğine ilişkin platform kayıtları ve satış rakamlarını gösteren belgeler bu aşamada belirleyici deliller oluşturmaktadır. Yargıtay; cezai davalarda dijital delillerin elde edilme biçimine ve güvenilirliğine özel önem atfetmektedir.

8. E-Ticaret İhlallerinde Delil Tespiti Stratejisi

8.1. E-Tespit ve Dijital Delil Standartları

E-ticaret telif davalarında delil tespiti; hem ihtiyati tedbir aşamasında hem de esasa ilişkin yargılamada belirleyici rol üstlenmektedir. Etkili bir delil dosyası aşağıdaki unsurları içermelidir: İhlal içeren URL ve ürün listesinin zaman damgalı noter onaylı ekran görüntüleri; ihlalcinin platform üzerindeki satıcı kimliği ve iletişim bilgileri; ihlal içeren ürünün satış miktarı ve gelir bilgileri (mümkünse); asıl esere ilişkin hak sahipliği belgeleri (yayım tarihi, üretim dosyaları, lisans sözleşmesi); benzer davalardaki emsal lisans bedelleri.

Yargıtay 11. HD'nin 2021/4532 E. sayılı kararında mahkeme; e-tespit tutanağının düzenlenme biçimine ve ihlalci URL'lerin eksiksiz kayıt altına alınmasına özel önem atfetmiştir. Delil tespitinin hatalı ya da eksik gerçekleştirilmesi, ihtiyati tedbir taleplerinin reddedilmesine doğrudan yol açabilmektedir.

8.2. Platform Kayıtlarına Erişim

Satıcı kimliğinin tespiti ve satış rakamlarının belirlenmesi amacıyla platformdan kayıt talep edilmesi; dava sürecinde kritik bir usul adımını oluşturmaktadır. HMK m. 220 uyarınca mahkeme; platforma karşı belge ibraz kararı verebilmektedir. Ayrıca KVKK m. 28/1-ç çerçevesinde suç soruşturması amacıyla platform kayıtlarına erişim savcılık kanalıyla da sağlanabilmektedir. Yargıtay; satış hacminin belirlenmesinde bilirkişi incelemesinin yanı sıra platform kayıtlarını da birincil delil kaynağı olarak kabul etmektedir.

9. Karşılaştırmalı Hukuk: AB ve ABD Modellerinden Çıkarımlar

9.1. AB: DSM Direktifi m. 17 ve Platform Sorumluluğu

AB'nin 2019/790 sayılı Dijital Tek Pazar (DSM) Direktifi'nin 17. maddesi; çevrimiçi içerik paylaşım platformlarına doğrudan lisans alma yükümlülüğü ve içerik filtreleme zorunluluğu getirmiştir. Buna göre büyük platformlar; yükleme filtresi teknolojisi kullanmak ya da her hak sahibiyle lisans anlaşması yapmak zorundadır. Bu model; Türk ETK m. 9/3'ün öngördüğü pasif uyar-kaldır sisteminin ötesine geçmekte ve platformlara önleyici bir yükümlülük yüklemektedir. Türkiye'nin AB uyum sürecinde bu yaklaşımın değerlendirilmesi, önümüzdeki dönemin reform gündemine girme potansiyeli taşımaktadır.

9.2. ABD: DMCA Safe Harbor ve Notice-and-Takedown

ABD'deki Digital Millennium Copyright Act (DMCA) § 512; e-ticaret platformlarının kullanıcı kaynaklı ihlallerden sorumlu tutulmamasını sağlayan güvenli liman (safe harbor) koruması düzenlemektedir. Ancak bu koruma koşulludur: Platform; ihlali bilmemeli, ihlalden doğrudan mali çıkar sağlamamalı ve bildirimi aldıktan sonra derhal harekete geçmelidir. Türk ETK m. 9/3 sistemi bu modele yakınlık gösterse de iki sistem arasındaki temel fark; Türk sisteminde DMCA'deki gibi yapılandırılmış bir counter-notice (karşı bildirim) prosedürünün bulunmamasıdır.

Emsal karar — Tiffany v. eBay (ABD, 2010): Bu dava; pazar yeri platformlarının sahte ve korsanlık ürünlerinden sorumluluğuna ilişkin ABD içtihadının dönüm noktasıdır. Mahkeme; eBay'in somut bir ihlali biliyor olması hâlinde harekete geçme yükümlülüğünün doğacağına, ancak genel bir denetim yükümlülüğünün söz konusu olmadığına hükmetmiştir. Türk Yargıtay'ının GittiGidiyor içtihadı da bu yaklaşımla paralel bir tutum sergilemektedir.

9.3. Alman Hukuku: Störerhaftung (Dolaylı Sorumluluk)

Alman hukukundaki Störerhaftung doktrini; ihlale doğrudan katılmayan ancak ihlali önleme yetkisine sahip olmasına rağmen harekete geçmeyen kişinin de sorumlu tutulabileceğini öngörmektedir. Bu anlayış; Türk TBK m. 49 kapsamındaki haksız fiil sorumluluğuna benzer biçimde, pasif platformların belirli koşullarda sorumlu kılınmasına zemin hazırlamaktadır. Alman içtihadı; telif ihlallerinde platformun haberdar edilme tarihinden itibaren makul bir süre içinde harekete geçmesinin zorunlu olduğu ilkesini güçlü biçimde uygulamaktadır.

10. Güncel Sorunlar ve Yapısal Değerlendirme

10.1. Yabancı Platformlara Karşı Uygulama Güçlükleri

Türkiye'de yerel temsilcisi bulunmayan yabancı e-ticaret platformlarına (AliExpress, Etsy, eBay vb.) karşı ETK m. 9/3 kapsamındaki yükümlülüklerin icra edilmesi pratik açıdan son derece güçtür. Bu platformların Türk hukuku kapsamındaki idari para cezalarına tabi tutulabilmesi; ya yurt içinde yerel temsilci bulundurmaları ya da belirli bir büyüklük eşiğini aşmaları koşuluna bağlıdır. Söz konusu eşiğin altında kalan ya da Türkiye'de fiziksel varlığı bulunmayan platformlara karşı hak sahiplerinin en etkili yolu; FSEK m. 77 kapsamında ihtiyati tedbir alarak BTK üzerinden erişim engeli kararı elde etmektir.

10.2. Tekrarlayan Satıcılar ve Kötüye Kullanım Riski

Kaldırma kararından sonra yeni hesap açarak ihlale devam eden satıcılar (repeat infringers) sorunu; ETK sisteminin en kritik yapısal zafiyetini oluşturmaktadır. Mevcut düzenleme; platforma tekrarlayan ihlalcilere karşı kalıcı önlem alma yükümlülüğü yüklememektedir. Karşı taraftan gelen itirazların gerçek sahiplerden değil, ihlalciden gelmesi hâlinde sahte belgeler sunulması ihtimali de sistemin güvenilirliğini zayıflatmaktadır. Bu sorunların giderilmesi için platformlara tekrarlayan ihlal durumlarını izleme ve raporlama yükümlülüğü getirilmesi gerektiğine dair akademik görüşler giderek ağırlık kazanmaktadır.

10.3. Yapay Zeka Üretimi Görsel Kullanımı

E-ticaret satıcılarının ürün görsellerinde yapay zeka üretimi içerik kullanması; yeni ve henüz tam olarak çözüme kavuşturulmamış telif sorunlarını gündeme taşımaktadır. Yapay zekanın korumalı eserleri taklit ederek ürettiği görseller telif ihlali oluşturabilir mi? Yapay zeka üretimi görsellerin telif korumasından yararlanıp yararlanamayacağı meselesi de bu bağlamda pratik önem kazanmaktadır. Türk hukukunda bu sorulara kesin yanıt verecek içtihat henüz mevcut değildir.

11. Sonuç

E-ticaret sitelerindeki telif ihlali; çok katmanlı mevzuat yapısı, platform sorumluluğunun belirsizliği ve dijital delil güçlükleri nedeniyle hak sahipleri için zorlu bir hukuki alan olmayı sürdürmektedir. 2023 reformları bu tabloda önemli bir ilerlemeyi temsil etmekle birlikte, yapısal sorunlar varlığını korumaktadır.

Hak sahipleri için pratik önerileri üç temel başlık altında özetlemek mümkündür. Proaktif koruma alanında; tüm özgün içeriklerin (fotoğraf, grafik, metin) üretim dosyalarıyla birlikte düzenli olarak saklanması, mümkün olduğu hâllerde Kültür Bakanlığı'na tescil yaptırılması, ürünlerin meta verilerinde hak sahibi bilgilerine yer verilmesi ve e-ticaret platformlarında izleme araçlarının kullanılması önerilmektedir. Hızlı müdahale alanında; ihlal tespit edildiği anda noter onaylı e-tespit alınması, ETK m. 9/3 kapsamında platforma 48 saatlik kaldırma bildirimi yapılması ve eş zamanlı olarak FSEK m. 77 kapsamında ihtiyati tedbir başvurusuna hazırlanılması gerekmektedir. Uzun vadeli hukuki süreç alanında ise FSEK m. 68 kapsamında üç kat tazminat davası açılması, tekrarlayan ihlallerde cezai şikâyet yoluna başvurulması ve TTK m. 55 kapsamındaki haksız rekabet iddialarının değerlendirmeye alınması tavsiye edilmektedir.

E-ticaret platformlarına yönelik en kritik öneri ise şudur: Uyum departmanları, ETK m. 9/3 kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin net prosedürler ve şikâyet izleme sistemleri kurmalıdır. Kaldırma süresine uyulmaması hâlinde ortaya çıkan idari para cezaları ve potansiyel hukuki sorumluluk, bu alandaki yatırımı zorunlu kılmaktadır.