İş Akdinin Feshi: Haklı Nedenlerle Fesih ve İş Kanunu Düzenlemeleri

İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinin sona erdirilmesi, taraflardan birinin iradesiyle gerçekleşir ve bu sürece “iş akdinin feshi” denir. İş akdinin feshi; taraflardan birinin, diğerine sözlü veya yazılı olarak fesih iradesini bildirmesiyle gerçekleşir. Fesih bildirimi, tarafların her biri için geçerli olup, ihbar süresine uyularak işin bırakılması zorunludur. Bu süre boyunca işçi, günlük iki saat iş arama izni hakkına sahiptir ve işçinin kendi isteğiyle iş akdini sona erdirmesi durumunda dahi bu izin engellenemez.

Ancak iş ilişkisi yalnızca tarafların iradesine dayanarak sona ermez; çeşitli yasal sebepler de iş akdinin son bulmasına yol açar. İş Kanunu’nda iş sözleşmesinin sona ermesine ilişkin başlıca haller şunlardır:

• İşçinin istifası,

• İşverenin işçiyi işten çıkarma hakkı,

• İş Kanunu Madde 24 kapsamında işçinin haklı nedenle tazminatlı feshi,

• İş Kanunu Madde 25 kapsamında işverenin haklı nedenle derhal ve tazminatsız feshi,

• Kadın işçinin evlilik sonrası bir yıl içinde geçerli sebeple feshi,

• Askerlik hizmeti,

• Ölüm,

• Emeklilik (yaş ve prim gününü dolduranlar),

• Tarafların karşılıklı anlaşması,

• Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi.

Bu makalede özellikle üzerinde durulacak konu, İş Kanunu’nun 24. ve 25. maddeleri kapsamında düzenlenen “haklı nedenle fesih” sebepleridir.

İşçinin Haklı Nedene Dayalı Derhal Feshi (İş Kanunu Madde 24)

İş Kanunu Madde 24, işçiye iş sözleşmesini, sürenin bitiminden önce ya da ihbar süresini beklemeksizin, derhal feshetme hakkı tanımaktadır. Bu hallerde işçi, kıdem tazminatını alma hakkı kazanır. Madde 24’te sayılan haklı fesih sebepleri başlıca şu şekildedir:

• İşin niteliği veya çalışma koşulları nedeniyle işçinin sağlığının tehlikeye girmesi,

• İşverenin ya da işyerindeki diğer çalışanların bulaşıcı hastalık taşıması,

• İşverenin işçinin ya da ailesinin onuruna zarar verecek davranış ve sözler sarf etmesi,

• İşverenin işçiye cinsel tacizde bulunması veya işyerinde cinsel tacizin önlenmemesi,

• Ücretlerin yasal veya sözleşmeye uygun olarak ödenmemesi,

• İşverenin işçiye yapabileceği işten daha az iş vermesi ve ücret farkını karşılamaması,

• İşyerinde zorlayıcı sebepler nedeniyle işin bir haftadan fazla durması.

Bu hallerden herhangi birinin gerçekleşmesi halinde, işçi ihbar süresi ve tazminat yükümlülüğü olmaksızın iş akdini feshedebilir.

İşverenin Haklı Nedene Dayalı Derhal Feshi (İş Kanunu Madde 25)

Madde 25 ise işverene, iş sözleşmesini belirli süreli veya belirsiz süreli olmasına bakılmaksızın, haklı nedenlerle derhal feshetme imkanı tanır. İşverenin haklı fesih sebepleri şunlardır:

• İşçinin sağlık durumunun işyerinde çalışmasını engelleyecek nitelikte olması,

• İşçinin işvereni veya işyerini kandırması,

• İşçinin işverene, aile üyelerine veya işyerindeki diğer çalışanlara yönelik şeref ve namusa aykırı davranışlarda bulunması,

• İşçinin işyerinde sarhoş veya uyuşturucu madde kullanması,

• İşçinin işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması,

• İşçinin işyerinde yedi günden fazla hapis cezası alması,

• İşçinin mazeretsiz olarak işine devam etmemesi,

• Görevlerini yerine getirmemesi,

• İşyerinin malına kasıtlı zarar vermesi,

• İşyerinde zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması,

• İşçinin gözaltı veya tutukluluk nedeniyle devamsızlığının yasal bildirim süresini aşması.

İşveren tarafından haklı nedenle yapılan fesihlerde, işçi tazminat talebinde bulunamamaktadır.

Haklı Nedene Dayalı Fesihte Süreler (İş Kanunu Madde 26)

İş Kanunu Madde 26’da, Madde 24 ve 25 kapsamındaki haklı fesih sebeplerine dayanan fesih hakkının kullanılma süresi düzenlenmiştir. Buna göre:

• Haklı feshe sebep olan olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde fesih yapılmalıdır.

• Olayın gerçekleşmesinden itibaren ise en geç bir yıl içinde hak kullanılmalıdır.

• Ancak işçinin maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık hak düşürücü süre uygulanmaz.

• Süreklilik arz eden hallerde (örneğin taciz veya ücret ödememe gibi) süreler her olayda ayrı ayrı işlemeye devam eder.

Altı iş günlük sürenin, olayın öğrenildiği tarihten itibaren başlayıp, öğrenme gününün bu sürenin dışında tutulması önemlidir.

Sonuç

İş Kanunu’nun 24., 25. ve 26. maddeleri, işçi ve işveren arasında haklı nedenle fesih hakkının sınırlarını ve usulünü detaylı şekilde düzenlemiştir. İşçinin veya işverenin iş akdini haklı nedenle feshetmesi, kanunda öngörülen sebepler ve süreler dikkate alınarak yapılmalıdır. Aksi takdirde fesih geçersiz sayılabilir ve taraflar hukuki sorumluluklarla karşılaşabilir.

Anahtar Kelimeler: iş akdinin feshi, haklı nedenle fesih, işçinin hakları, işverenin hakları, İş Kanunu Madde 24, İş Kanunu Madde 25, iş arama izni, kıdem tazminatı, iş hukuku fesih, işveren feshi, işçi feshi.