Fazla Faiz Hesabına İtiraz (Aşkın Haciz) Nedir?
1. Fazla Faiz Hesabına İtirazın Hukuki Niteliği
İcra dosyasında talep edilen alacak miktarının, gerçekte mevcut borcu aşması durumunda borçluya tanınan en önemli hukuki başvuru yollarından biri fazla faiz hesabına itirazdır. Bu başvuru, icra takibinde yer alan anapara, faiz veya fer’î alacak kalemlerinin hatalı veya hukuka aykırı şekilde hesaplandığı iddiasına dayanır.
Uygulamada bu tür itirazlar çoğunlukla “aşkın haciz” kavramı kapsamında değerlendirilir. Zira faiz hesap hatası, dosya borcunun olduğundan fazla görünmesine ve buna bağlı olarak borcu karşılamaktan daha fazla malvarlığına haciz konulmasına yol açabilir.
Fazla faiz şikayeti, icra hukukuna özgü bir denetim mekanizması olup icra mahkemesi tarafından incelenir. Özellikle ilama aykırı faiz uygulanması durumunda bu şikayet kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden süresiz olarak ileri sürülebilir.
2. Aşkın Haciz Kavramı ve Tespiti
Aşkın haciz, haczedilen malvarlığı değerinin dosya borcunu karşılamaktan açık şekilde fazla olması durumunu ifade eder. İcra ve İflas Kanunu’nun 85. maddesi uyarınca haciz, yalnızca alacağı karşılayacak ölçüde yapılmalıdır.
Bu ilke, cebrî icra hukukunda ölçülülük ilkesinin bir yansımasıdır. Borçlunun malvarlığına gereğinden fazla müdahale edilmesi hukuka aykırı kabul edilir.
Aşkın haczin varlığı, genellikle şu verilerin karşılaştırılmasıyla tespit edilir:
Dosya borcu (anapara + faiz + masraflar)
Haczedilen malın piyasa veya ekspertiz değeri
Fazla faiz hesaplaması, dosya borcunu yapay biçimde yükselterek haczin kapsamını genişletebilir. Bu nedenle faiz hataları, çoğu zaman aşkın haciz iddiasının temelini oluşturur.
3. Şikayetin Şartları ve İspat Yükü
Aşkın haciz veya fazla faiz iddiasının ileri sürülebilmesi için öncelikle haciz işleminin yapılmış olması gerekir. Haciz uygulanmadan önce bu yola başvurulması mümkün değildir.
Borçlu, haczin borcu aştığını veya faiz hesabının hatalı olduğunu somut delillerle ortaya koymakla yükümlüdür. Uygulamada en sık kullanılan ispat araçları şunlardır:
Bilirkişi veya ekspertiz raporları
Banka ödeme belgeleri
Hesap cetveli karşılaştırmaları
Piyasa değerine ilişkin belgeler
Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takiplerde fazla faiz itirazı, satış aşamasına geçilmesini geciktirebilir. Bu nedenle özellikle ipotekli alacaklarda bu tür itirazlar büyük önem taşır.
4. Şikayet Süresi ve Yetkili Mahkeme
Genel kural olarak aşkın haciz şikayeti, haczin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir.
Buna karşılık ilama aykırı faiz uygulanması durumunda şikayet süresizdir. Çünkü bu tür hatalar kamu düzenine ilişkin kabul edilir ve mahkeme tarafından her aşamada dikkate alınabilir.
Yetkili mahkeme, haciz işleminin yapıldığı yer icra hukuk mahkemesidir.
5. Yargılama Süreci
Şikayet süreci genellikle iki aşamada ilerler. Öncelikle icra dairesine yazılı başvuru yapılır; ardından icra mahkemesine şikayet dilekçesi sunulur.
Mahkeme, dosya üzerinden inceleme yapabileceği gibi bilirkişi görevlendirerek alacak miktarını ve haczedilen malın değerini tespit edebilir.
Gerekli görülen durumlarda başvurucudan teminat yatırılması istenebilir. Yargılama sonunda:
Şikayet kabul edilirse fazla haciz kaldırılır ve masraflar alacaklıya yüklenir.
Şikayet reddedilirse karar istinaf edilebilir.
6. Fazla Faiz İtirazının Sonuçları
Şikayetin kabul edilmesi halinde icra dosyasındaki alacak miktarı düzeltilir ve borcu aşan hacizler kaldırılır.
Borçlu, şartları oluşmuşsa ayrıca haksız takip nedeniyle tazminat talebinde bulunabilir. Bu durum özellikle kötü niyetli alacaklıların önlenmesi bakımından önemli bir yaptırım niteliği taşır.Şikayetin reddedilmesi halinde ise takip mevcut haliyle devam eder.
7. Yargıtay Uygulaması ve Pratik Değerlendirme
Yargıtay içtihatlarında fazla faiz ve aşkın haciz iddialarında temel yaklaşım, dosya borcunun objektif biçimde hesaplanmasıdır. Mahkeme, alacak miktarını tarafların beyanlarıyla bağlı kalmaksızın bilirkişi incelemesiyle tespit edebilir.
Uygulamada özellikle şu hususlar öne çıkmaktadır:
Faiz başlangıç tarihinin doğru belirlenmesi
Faiz oranının ilama veya sözleşmeye uygunluğu
Haczedilen malların gerçek piyasa değeri
Bu nedenle muhasebe veya finans uzmanı raporları, davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek öneme sahiptir.
8. Sonuç ve Değerlendirme
Fazla faiz hesabına itiraz ve aşkın haciz şikayeti, icra hukukunda borçlunun malvarlığını koruyan en önemli güvencelerden biridir. Bu mekanizma sayesinde icra takibinin ölçülülük ilkesine uygun yürütülmesi sağlanır.
Faiz hesap hatalarının düzeltilmesi, yalnızca borç miktarının doğru belirlenmesini değil, aynı zamanda haciz işlemlerinin hukuka uygun sınırlar içinde kalmasını da temin eder.
Sonuç olarak aşkın haciz şikayeti, cebrî icra sisteminde dengeyi sağlayan, taraf menfaatlerini koruyan ve hukuki güvenliği güçlendiren önemli bir başvuru yolu niteliğindedir.