İcra dosyasında faiz nasıl hesaplanır?
1. İcra Takiplerinde Faizin Hukuki Dayanağı
İcra dosyalarında faiz, alacağın zamanında ödenmemesi nedeniyle alacaklının uğradığı zararı telafi etmeye yönelik hukuki bir araçtır. Türk icra hukukunda faiz uygulaması, başta İcra ve İflas Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu hükümleri olmak üzere, ilgili özel kanunlar ve ikincil mevzuat çerçevesinde belirlenir.
Takip talebinde faiz türü, oranı ve başlangıç tarihi açıkça belirtilir. Eğer taraflar arasında faiz oranı kararlaştırılmamışsa, yasal faiz uygulanır. Bu sistem, alacaklı ile borçlu arasındaki ekonomik dengeyi korurken icra takibinin öngörülebilir şekilde yürütülmesini sağlar.
2. Faiz Türleri ve Uygulama Alanları
İcra hukukunda faiz, niteliğine göre farklı kategorilerde değerlendirilir. Faiz türünün doğru belirlenmesi, hesaplamanın doğruluğu açısından kritik öneme sahiptir.
2.1. Sözleşmesel Faiz
Taraflar arasında yapılan sözleşmede faiz oranı açıkça belirlenmişse, icra dosyasında kural olarak bu oran uygulanır. Bu tür faiz, taraf iradesine dayandığı için öncelikli nitelik taşır.Ancak sözleşmesel faizin kanuni sınırları aşması halinde, mahkemeler tarafından indirime tabi tutulması mümkündür.
2.2. Temerrüt Faizi
Borçlu, borcunu vadesinde ödemezse temerrüde düşer ve temerrüt faizi işlemeye başlar. Temerrüt faizi, borcun geç ödenmesinin doğal sonucu olarak doğar ve borçlunun kusuruna bağlı değildir.Ticari işlerde temerrüt faizi genellikle daha yüksek oranlı olup ticari hayatın hızına uygun bir koruma sağlar.
2.3. Yasal Faiz
Sözleşmede faiz oranı belirlenmemişse veya temerrüt faizi şartları oluşmamışsa yasal faiz uygulanır. Bu faiz türü, kanun veya idari düzenlemelerle belirlenen oranlara göre hesaplanır.Yasal faiz, özellikle adi alacak ilişkilerinde sıkça karşılaşılan bir uygulamadır.
3. Faiz Hesaplama Yöntemi
İcra dosyalarında faiz hesaplaması, basit faiz esasına göre yapılır. Türk hukukunda kural olarak bileşik faiz uygulanmaz; faiz yalnızca anapara üzerinden işler. Faiz hesaplamasında kullanılan temel formül şu şekildedir:
Faiz = Anapara × Günlük Faiz Oranı × Gün Sayısı
Yıllık faiz oranı 365’e bölünerek günlük faiz oranı bulunur. Hesaplama, temerrüt tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre üzerinden yapılır. Bu sistem, hesaplamanın şeffaf ve denetlenebilir olmasını sağlar.
4. Faizin Başlangıç Tarihi
Faizin hangi tarihten itibaren işleyeceği, faiz türüne göre değişiklik gösterir.
Sözleşmesel faiz genellikle vade tarihinden itibaren
Temerrüt faizi borçlunun temerrüde düştüğü tarihten
Yasal faiz ise takip kesinleşme veya temerrüt tarihinden
itibaren hesaplanır.
Başlangıç tarihinin doğru belirlenmesi, icra dosyasındaki toplam borç miktarını doğrudan etkiler.
5. Rehnin Paraya Çevrilmesi Takiplerinde Faiz
Rehinli takiplerde faiz, satış bedelinden öncelikle ödenen kalemler arasında yer alır. Satıştan elde edilen bedel;
1️⃣ Anapara2️⃣ Faiz3️⃣ Takip giderleri
sırasına göre paylaştırılır.
Satış bedelinin alacağı karşılamaması halinde düzenlenen rehin açığı belgesinde faiz işlemeye devam eder. Bu durum, rehinli alacaklının ekonomik kayba uğramasını önleyen önemli bir güvencedir.
6. Uygulamalı Faiz Hesaplama Örneği
Örneğin 100.000 TL anapara için yıllık %24 temerrüt faizi ve 1 yıl gecikme süresi varsayıldığında:
Faiz tutarı yaklaşık olarak 24.000 TL olur.
Bu hesaplama, yıllık faiz oranının günlük bazda uygulanmasıyla elde edilir ve icra dosyasındaki toplam borç miktarına eklenir.
7. Faiz Hesaplamasına İtiraz
İcra dosyasında faiz hesabının hatalı yapıldığını düşünen borçlu veya alacaklı, icra dairesine başvurarak hesap hatasının düzeltilmesini talep edebilir.
Gerekli hallerde icra mahkemesine şikayet yoluna başvurulması da mümkündür. Bu denetim mekanizması, icra işlemlerinin hukuka uygun yürütülmesini sağlar.
8. Sonuç
İcra dosyasında faiz, alacağın gerçek ekonomik değerini koruyan ve gecikmenin sonuçlarını dengeleyen temel unsurlardan biridir. Faiz türünün doğru belirlenmesi, oranların güncel mevzuata uygun uygulanması ve hesaplamanın doğru yapılması, hem alacaklı hem borçlu bakımından büyük önem taşır.
Özellikle ticari alacaklarda yüksek faiz oranlarının söz konusu olması, icra dosyasındaki toplam borç miktarını önemli ölçüde artırabilmektedir. Bu nedenle faiz hesaplamalarının dikkatle yapılması ve gerektiğinde hukuki destek alınması, olası uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önemlidir.
Sonuç olarak icra faizleri, cebrî icra sisteminin ekonomik dengeyi sağlayan ve alacaklının zararını telafi eden vazgeçilmez unsurlarından biri olarak kabul edilmektedir.
9. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
9.1. İcra dosyasında faiz neye göre hesaplanır?
Faiz, takip talebinde belirtilen oran varsa bu orana göre; belirtilmemişse yasal faiz oranına göre hesaplanır. Hesaplama, anapara üzerinden temerrüt tarihinden ödeme tarihine kadar basit faiz esasına göre yapılır.
9.2. İcra dosyasında hangi faiz türleri uygulanır?
İcra dosyalarında sözleşmesel faiz, temerrüt faizi ve yasal faiz olmak üzere üç temel faiz türü uygulanır. Hangi faiz türünün uygulanacağı alacağın niteliğine ve taraflar arasındaki sözleşmeye bağlıdır.
9.3. Faiz başlangıç tarihi nasıl belirlenir?
Faiz genellikle borcun vade tarihinden veya borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren işlemeye başlar. Bazı durumlarda takip kesinleşme tarihi de başlangıç olarak kabul edilebilir.
9.4. İcra dosyasında bileşik faiz uygulanır mı?
Türk hukukunda kural olarak bileşik faiz uygulanmaz. Faiz yalnızca anapara üzerinden basit faiz şeklinde hesaplanır.
9.5. Rehinli takiplerde faiz nasıl ödenir?
Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takiplerde satıştan elde edilen bedel öncelikle anapara, ardından faiz ve takip giderlerine ayrılır. Satış bedeli yetersiz kalırsa kalan faiz rehin açığı belgesinde yer alır.
9.6. Faiz oranına itiraz edilebilir mi?
Evet. Taraflar, icra dosyasında uygulanan faiz oranının hatalı olduğunu düşünürse icra dairesine başvurabilir veya icra mahkemesine şikayet yoluna gidebilir.
9.7. Ticari alacaklarda faiz oranı farklı mı uygulanır?
Evet. Ticari işlerden doğan alacaklarda temerrüt faizi genellikle daha yüksek olup ticari faiz oranları uygulanır. Bu oranlar mevzuata göre belirlenir.
9.8. İcra dosyasında faiz ne zamana kadar işler?
Faiz, borcun tamamen ödendiği tarihe kadar işlemeye devam eder. Ödeme yapılmadıkça faiz birikmeye devam eder ve toplam borç miktarı artar.