KATALOG SUÇLAR: TANIMI, KAPSAMI VE CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNDAKİ YERİ

1. KATALOG SUÇ KAVRAMI VE CEZA HUKUKUNDAKİ KONUMU

1.1. Katalog Suç Kavramının Tanımı

Katalog suçlar, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda açıkça sayılmış, belirli koruma tedbirlerinin uygulanabilmesi için kanun koyucu tarafından özel olarak belirlenmiş suçlardır. Bu suçlar, ceza hukukunda sıradan suçlardan farklı olarak, devletin bireyin temel hak ve özgürlüklerine daha ağır müdahalelerde bulunabilmesine imkân tanıyan istisnai bir kategori oluşturur.

Katalog suç kavramı, ceza muhakemesi hukukunun temel ilk offering olan “ölçülülük” ve “orantılılık” ilkeleriyle doğrudan ilişkilidir. Zira bu suçlar söz konusu olduğunda, tutuklama, iletişimin dinlenmesi, teknik takip, gizli soruşturmacı görevlendirilmesi gibi ağır koruma tedbirlerinin uygulanması mümkün hâle gelir. Bu nedenle katalog suçlar, yalnızca suç tiplerini değil, aynı zamanda devletin müdahale sınırlarını da belirleyen bir hukuki çerçeve niteliği taşır.

​

1.2. Katalog Suçların Hukuki Niteliği

Katalog suçların en önemli özelliği, kanunilik ilkesine sıkı sıkıya bağlı olmalarıdır. Bu suçlar numerus clausus yani sınırlı sayı ilkesine tabidir. Başka bir ifadeyle, kanunda açıkça sayılmayan hiçbir suç katalog suç olarak kabul edilemez. Hâkim veya savcının takdir yetkisiyle katalog suç yaratılması mümkün değildir.

Bu yönüyle katalog suçlar, keyfi uygulamaların önüne geçmeyi amaçlayan bir güvence mekanizmasıdır. Ancak uygulamada bu güvence her zaman etkin biçimde işletilememekte, özellikle tutuklama tedbirlerinde katalog suç kavramının otomatik bir gerekçe gibi kullanıldığı görülmektedir.

​

2. KATALOG SUÇLARIN HUKUKİ DAYANAĞI

2.1. Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki Düzenleme

Katalog suçların temel yasal kaynağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’dur. CMK’nın özellikle 100, 135, 139 ve 140. maddeleri katalog suçlara ilişkin düzenlemeleri içermektedir. Bu maddeler, hangi suçlarda hangi koruma tedbirlerinin uygulanabileceğini açık biçimde göstermektedir.

CMK 100. maddede katalog suçlar tutuklama tedbiri bakımından düzenlenmiştir. CMK 135. maddede iletişimin dinlenmesi, CMK 139’da gizli soruşturmacı görevlendirilmesi ve CMK 140’ta teknik araçlarla izleme tedbirleri bakımından ayrı ayrı kataloglar oluşturulmuştur. Bu ayrım, her koruma tedbirinin aynı ağırlıkta olmadığını ve her suç bakımından uygulanamayacağını göstermektedir.

​

2.2. Katalog Suçların Amacı

Katalog suç düzenlemesinin temel amacı, ağır suçlarla mücadelede etkinliği sağlamak ve delillere ulaşmayı kolaylaştırmaktır. Ancak bu amaç, kişi özgürlüğünü sınırsız biçimde kısıtlama yetkisi vermez. Bu nedenle katalog suçlar, hem ceza adaletinin etkinliğini artırmayı hem de keyfî uygulamaların önüne geçmeyi hedefleyen bir denge mekanizmasıdır.

​

3. CMK 100 KAPSAMINDA KATALOG SUÇLAR

3.1. Tutuklama Tedbirinin Hukuki Niteliği

Tutuklama, ceza muhakemesindeki en ağır koruma tedbiridir. Bu tedbir, henüz hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmayan kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılması anlamına gelir. Bu nedenle istisnai niteliktedir ve son çare olarak uygulanmalıdır.

CMK 100/3 maddesi, bazı suçlar bakımından tutuklama nedeninin var sayılabileceğini düzenlemiştir. Bu hüküm, katalog suçlar açısından kuvvetli suç şüphesinin varlığı hâlinde kaçma veya delil karartma tehlikesinin ayrıca gösterilmesine gerek olmadığı anlamına gelir. Ancak bu durum, otomatik tutuklama yetkisi tanımaz.

​

3.2. CMK 100 Kapsamındaki Katalog Suçlar

Bu kapsamda yer alan suçlar arasında soykırım, kasten öldürme, işkence, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, nitelikli hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti, örgütlü suçlar ve devletin güvenliğine karşı suçlar bulunmaktadır. Bu suçlar, gerek mağdur üzerindeki etkileri gerekse toplumsal düzeni tehdit etme potansiyelleri nedeniyle katalog kapsamına alınmıştır.

​

4. ŞİDDET VE CİNSEL DOKUNULMAZLIĞA KARŞI SUÇLAR

4.1. Kasten Öldürme ve İşkence Suçları

Kasten öldürme ve işkence suçları, insan haklarının en ağır ihlalini oluşturur. Bu suçlar, yalnızca bireyin yaşam hakkını değil, aynı zamanda devletin yaşamı koruma yükümlülüğünü de ilgilendirir. Bu nedenle katalog suçlar arasında yer alır ve en ağır yaptırımlara tabidir.

​

4.2. Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar

Cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı suçları, mağdur üzerinde kalıcı psikolojik ve fiziksel etkiler bırakması nedeniyle özel bir koruma altına alınmıştır. Bu suçlar bakımından tutuklama, iletişimin dinlenmesi ve gizli soruşturmacı gibi tedbirlerin uygulanması mümkündür.

​

5. MÜLKİYET VE EKONOMİK SUÇLAR

5.1. Nitelikli Hırsızlık ve Yağma

Nitelikli hırsızlık ve yağma suçları, yalnızca malvarlığını değil, kişi güvenliğini de tehdit eden suçlardır. Bu nedenle katalog suçlar arasında yer alırlar. Özellikle cebir veya tehditle işlenen yağma suçları bakımından ağır koruma tedbirleri öngörülmüştür.

​

5.2. Nitelikli Dolandırıcılık

Kamu kurumlarını veya çok sayıda kişiyi zarara uğratan dolandırıcılık fiilleri, ekonomik düzeni tehdit ettiği için katalog suç kapsamına alınmıştır. Bu suçlar bakımından iletişimin tespiti ve teknik takip mümkündür.

​

6. UYUŞTURUCU VE ÖRGÜTLÜ SUÇLAR

Uyuşturucu madde ticareti, katalog suçların merkezinde yer alır. Bu suç, hem bireysel sağlığı hem de toplum düzenini doğrudan tehdit eder. Bu nedenle CMK 100, 135, 139 ve 140 maddelerinin tamamında yer almaktadır.

Örgütlü suçlar da benzer şekilde katalog kapsamındadır. Örgütlü yapıların varlığı, suçun sürekliliğini ve sistematikliğini gösterdiğinden, gizli soruşturmacı ve teknik takip gibi yöntemlerin kullanılmasını zorunlu kılar.

​

7. DEVLET GÜVENLİĞİNE KARŞI SUÇLAR

Devletin anayasal düzenine, egemenliğine ve güvenliğine karşı işlenen suçlar katalog suçların en ağır grubunu oluşturur. Anayasayı ihlal, silahlı örgüt kurma, casusluk gibi suçlar bu kapsamdadır. Bu suçlar bakımından en ağır koruma tedbirlerinin uygulanması mümkündür.

​

8. KATALOG SUÇLARDA KORUMA TEDBİRLERİ

8.1. Tutuklama

Tutuklama, katalog suçlarda dahi otomatik değildir. Hakim, somut delilleri ve ölçülülük ilkesini dikkate almak zorundadır.

8.2. İletişimin Dinlenmesi

CMK 135 kapsamında yalnızca kanunda sayılı suçlar bakımından mümkündür. Süreli, hakim kararlı ve denetime tabidir.

8.3. Gizli Soruşturmacı ve Teknik Takip

Bu tedbirler, yalnızca örgütlü suçlar bakımından uygulanabilir ve istisnai niteliktedir.

​

9. UYGULAMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, katalog suç kavramının geniş yorumlanmasıdır. Tutuklama kararlarının çoğu zaman gerekçesiz olması, ölçülülük ilkesinin ihlal edilmesi ve katalog suçların genişletilmesi ciddi eleştirilere konu olmaktadır.

​

10. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Katalog suçlar, ceza muhakemesi hukukunda zorunlu bir kurum olmakla birlikte, dikkatle uygulanmadığı takdirde kişi özgürlüğünü tehdit eden bir araç hâline dönüşebilir. Bu nedenle katalog suçlara ilişkin düzenlemelerin dar yorumlanması, tutuklamanın istisna olması ve ölçülülük ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalınması zorunludur.

Hukuk devletinin temel şartı, suçla mücadele ederken dahi bireyin temel haklarının korunmasıdır. Katalog suçlar sistemi, bu denge gözetildiği sürece meşru ve işlevsel bir araç olabilir.

​

YASAL UYARI

Bu makalede yer alan bilgiler, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Metinde yer alan açıklamalar, hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmeti niteliği taşımamaktadır. Her somut olay, kendi özel koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir. 

Bu metinde yer alan bilgiler, yürürlükteki mevzuat, Yargıtay içtihatları ve doktrinel görüşler esas alınarak hazırlanmış olup; mevzuatta meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle güncelliğini yitirebilir. Okuyucuların, burada yer alan bilgileri tek başına hukuki işlem tesis etmek amacıyla kullanmamaları tavsiye edilir.

​

Telif Hakkı ve Kullanım Koşulları 

© 2026 – Tüm Hakları Saklıdır.

Bu makale, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Yazının tamamı veya herhangi bir bölümü;

• Kaynak gösterilmeden

• Yazar izni alınmadan

• Ticari amaçla

• Kopyalanamaz, çoğaltılamaz, yayımlanamaz veya başka bir mecrada kullanılamaz.

Akademik çalışmalarda veya hukuki içeriklerde atıf yapılması hâlinde, kaynak gösterilmesi zorunludur. Aksi hâlde doğabilecek hukuki sorumluluk, içeriği izinsiz kullanan kişiye aittir.